دید! دید! یک پیامک جدید

لطایف و ظرایف از شیخ ابوالحسن خرقانی پرسیدند: راستی چیست؟ گفت: آنچه که دل قبل از زبان گوید.1 از دانشمندی پرسیدند: خلاصه علم چیست؟ گفت: آنکه تا راست به اتمام نرسد، دروغ نگوییم.2 ایرانیان به پیش انوشیروان رفتند و گفتند که پادشاه چیزی بر عهده ما بگذارد که بتوانیم آن را حفظ کنیم و آن‌چیز، پرمنفعت باشد. انوشیروان گفت: راستی نگه دارید که راستی، راهنمایی نیک است و هیچ کاری پاینده‌تر از راستی و عبادت نیست و راستی در دو چیز است: یکی در گفتار و یکی در کردار.3 از لقمان پرسیدند که چگونه به این مرتبه رسیدی؟ گفت: از راست گفتن، امانت به جا آوردن و خاموشی.4 پیری را گفتند: صدق چیست؟ گفت: آنچه گویی کنی و آنچه نمایی داری و آنجا که آواز دهی باشی!5 (آنچه درباره خود بگویی، درست باشد و آنچه وعده داده‌ای، انجام دهی) بزرگی را پرسیدند که کمال دین چیست؟ گفت: گفتار به حق و کردار به صدق.6 شاگردی از استادش پرسید: در این جهان چه کسی نیک‌بخت‌تر است؟ گفت: آن‌که کردارش را به سخاوت بیاراید و گفتارش را به راستی!7 بزرگی گوید: راستی اگر نقش شود، صورت شیری دارد و دروغ اگر نقش گردد، صورت روباهی.8 حکیمی در بیانی نغز و دل‌نشین گوید: راست همیشه رهاننده است.9 حکیمی گوید: دروغ را رها کن؛ زیرا زمانی که تصور می‌کنی به سود توست، تو را زیان رساند و راستی پیشه کن؛ زیرا زمانی هم که پنداری زیانت رساند، سودت رساند.10 عالم مجاهد، شیخ محمدتقی بهلول که از او به عنوان بهلول قرن چهاردهم و اعجوبه عصر یاد کرده‌اند، می‌گوید: من در تمام عمرم یک عمل را ترک کرده‌ام و اصلاً انجام نداده‌ام و یک عمل را اصلاً ترک نکرده‌ام و در هر شرایطی آن را به‌جا آورده¬ام و از این دو کار هم برکت زیادی دیده‌ام و آن را به همه شما سفارش می¬کنم: آنچه ترک کرده‌ام دروغ است و آنچه ترک نکرده‌ام نماز شب است.11 شاگردی از استادش پرسید: کدام خوی است که مانع ریاست است؟ گفت: کبر [ورزیدن] و دروغ گفتن و هیچ خصلتی بدتر از دروغ گفتن نیست!12 شیطان را پرسیدند: کدام طایفه را دوست داری. گفت: دلالان را. گفتند: چرا؟ گفت: از بهرِ آنکه من به سخن دروغ از ایشان خرسند بودم، ایشان سوگند دروغ نیز به آن افزودند.13 بزرگی در کلامی نغز و نیکو گوید: دروغ مایه همه تهمت‌هاست.14 بزرگی را گفتند: از جورها کدام بزرگ‌تر است؟ گفت: زبان دروغ.15 حکیمی گفته است: صدیق کسی است که در همه افعال و اقوال و احوال صادق بود.16 از دروغگویی پرسیدند: هرگز راست گفته‌ای؟ گفت: اگر بگویم آری، دروغ گفته باشم!17 گفته‌اند: صادق را سه چیز بود: حلاوت، هیبت و نیکویی.18 عالمی از دروغگویی پرسید که امروز چند دروغ گفته‌ای؟ گفت: یازده دروغ. عالم گفت: به خدا که این هم دوازدهمی آن بود!19 دو ظریف و نکته‌گو در مجلس پادشاهی در کنار هم نشسته بودند. پادشاه گفت: باز هم نشسته‌اید و با یکدیگر چه دروغی می-گویید؟ گفتند: مدح پادشاه را می‌گوییم!20 طاووس یمانی گوید: از امام محمد باقر علیه السلام پرسیدم: اولین دروغ را چه کسی گفت؟ فرمود: ابلیس، آنجا که گفت: «... أَنَاْ خَیْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِی مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِینٍ؛ من از آدم برترم، مرا از آتش آفریدی و او را از گِل».21(اعراف: 12) مردی به حضور رسول خدا(ص)شرفیاب شد و از کار اهل دوزخ پرسید. پیامبر(ص)فرمود: دروغ گفتن.22 از بزرگی پرسیدند: چه چیز مروت را تباه می‌کند. گفت: مردمان را دروغ گفتن!23 حکیمی در بیانی مختصر گفته است: دروغ گفتن، دشمن راست گفتن است.24              

 

 

 

  1. کشکول شیخ بهایی، ترجمه: بهمن رازانی، تهران، زرین، 1384، چ 24، ص 146. 2. کاظم مقدم، هزار و یک مطلب خواندنی، تهران، حافظ نوین، 1380، چ 1، ص 237. 3. علی‌اکبر احمدی دارانی، اندرز حاکمانه، تهران، اهل قلم، 1381، چ 1، ص 59. 4. هزار و یک مطلب خواندنی، ص 243. 5. بهروز ثروتیان، روایات گهربار، تهران، برگ، 1369، چ 1، ص 213. 6. همان. 7. شعبان‌علی لامعی، حکایات برگزیده، تهران، طلوع، 1370، چ 1، ص 35. 8. کشکول شیخ بهایی، ص 97. 9. رهنمون، ص 382. 10. کشکول، ص 581. 11. حسین دیلمی، حکایت و حکمت، قم، انتشارات حرم، 1384، چ 1، ص 94. 12. منوچهر دانش‌پژوه، حکایت‌های دلنشین، نشر مؤسسه فرهنگی اهل قلم، پاییز 1380، چ 1، صص 108 و 109. 13. هزار و یک مطلب خواندنی، ص 97. 14. منصور ثروت، خردنامه، تهران، امیرکبیر، 1367، چ 1، ص 72. 15. همان، ص 49. 16. ترجمه رساله قشریه، ص 326. 17. علی‌اکبر احمدی دارانی و مرتضی رشیدی اشجردی، گنجینه لطایف، تهران، اهل قلم، 1381، چ 1، ص 159. 18. ترجمه رساله قشریه، ص 330. 19. محمد منتظری یزدی، کشکول منتظری، تهران، مطبوعات خزر، 1362، چ 2، ج 2، ص 355. 20. گنجینه لطائف، ص 104. 21. حکایت و حکمت، ص 125؛ به نقل از: کشف الغمه، ج 2، ص 375. 22. دروغ، ص 59. 23. هزار و یک مطلب خواندنی، ص 239. 24. خرد نامه، ص 80.

/ 0 نظر / 24 بازدید