فاطمه
> جلوه های رفتاری حضرت زهرا (سلام الله علیها) (1) [منبع الکترونیکی] >


جلوه هاى رفتارى حضرت زهرا(س)

رفتار با همسر (1)

عذرا انصارى

ازدواج به دلیل انطباق و هماهنگى آن با طبیعت بشرى پیوند مهر و ایجاد انس و الفت و پیدایش عشق و دوستى را به ارمغان مىآورد. زن به عنوان رکن اساسى و همچنین به لحاظ ظرافت و لطافت ویژه اى که در ساختار روحى او هست, عمده ترین نقش را در این راستا بر عهده دارد. و قرآن کریم به همین لطافت روحى که موجب سکون و آرامش خانواده مى شود, اشاره مى کند و آن را از آیات بلند خداى تعالى مى داند:

((و من آیاته ان خلق لکم من انفسکم ازواجا لتسکنوا الیها و جعل بینکم مودذه و رحمه))(1)

((از نشانه هاى اوست که براى شما از جنس خودتان جفتى بیافرید تا در کنار او آرامش یافته, با هم انس گیرید, و میان شما دوستى و رحمت قرار داد.))

حضرت فاطمه(س) که نمونه بارز و مصداق کامل زن است, بهترین و کاملترین مصداق آیه فوق مى باشد, بى تردید در این ازدواج مبارک, اهداف و مقاصدى بیش از آنچه در ازدواجهاى معمولى منظور است, در نظر بود. آن هدف برتر, همانا همگامى در مسیرى بود که موجب کمال اعضا خانواده و همچنین اجتماع مى شد.

آنچه از تاریخ بر جاى مانده است به تحقق این انگیزه مقدس در این پیمان زناشویى شهادت مى دهد. شهادت مى دهد که فاطمه از لحظه ورود به خانه گلى, اما نورانى على(ع) تا آخرین روز زندگى بر سر پیمان خود بود.

این از قله هاى برجسته زندگى حضرت فاطمه(س) است که از همان آغاز ورود به خانه همسر, تمام شخصیت و هویت خود را چنان بروز دهد که تا پایان مسیر مشخص باشد.


پاسخ صریح و زیباى على(ع) به پیامبر اکرم(ص) در فرداى عروسى, مویدى است بر آنچه گفته آمد على(ع) در این پاسخ کوتاه و عمیق فاطمه را بهترین یار و مددکار در طاعت حق معرفى مى کند. وقتى پیامبر(ص) از او پرسید که زهرا(ع) را چگونه یافتى؟ عرض کرد:

((نعم العون على طاعه الله))(2) ((فاطمه, چه خوب یاورى براى اطاعت الهى است))

و هنگامى که پیامبر(ص) همین پرسش را از فاطمه(س) کرد, پاسخى شنید که حکایت از کمال رضایت و خشنودى زهرا(س) مى کند.

تعاون بر تقوا و نیکى یکى از ارکان زندگى مشترک على(ع) و فاطمه(س) بود و شاید یکى از بهترین و شکوهمندترین نشانه هاى آن این است که زهرا(ع) در طول زندگى پرفراز و نشیب خود با على(ع), هیچ گاه از وى تقاضایى ننمود که اجابت آن براى على(ع) مشکل و موجب اذیت وى باشد.

لباس, زینت, اثاث خانه, مسکن وسیع و امثال آن خواسته هایى است که معمولا هر زنى به خود اجازه مى دهد که از همسر خویش درخواست نماید.

اما زهرا(س) هرگز همسرش را براى تهیه این نوع خواسته ها به زحمت نینداخت. حتى وقتى در بستر بیمارى بود و على(ع) با دلى پر از عشق و محبت, از او خواست که اگر خواسته اى دارد ابراز کند, زهرا(ع) از بیان تقاضاى خود ابا مى کرد. على(ع) فرمود:

((فاطمه جان, چیزى از من بخواه)) و هنگامى که زهرا(ع) را همچنان ساکت و آرام دید, او را سوگند داد که از او تقاضایى کند. فاطمه که دیگر سکوت را جایز نمى دید, گفت:

اکنون که سوگندم دادى اگر انارى باشد, مایل هستم. على(ع) از اینکه مى دید همسرش بعد از سالها زندگى و قناعت, بالاخره از او درخواستى کرده است, براى انجام خواست او با خوشحالى از خانه بیرون آمد که مشروح جریان آن در کتابهاى تاریخى و روایى آمده است.(3)

وقتى فاطمه(س) از بیت نبوت به سراى امامت رفت, میان این خانه و خانه پدرش تفاوتى نمى دید, زیرا این خانه هم, مانند آنجا, محلى براى رفع مشکلات و حل گرفتاریهاى مردم بود. مردم سخت به این خانه چشم دوخته بودند, و ناگواریها و غمهاى خود را در آنجا مطرح مى کردند و سبکبال از آن خارج مى شدند.

بدین گونه حضرت زهرا(ع) شریک مجاهدتهاى اجتماعى و مردمى همسر بزرگوارش امیرالمومنین(ع) بود. او با شناخت عمیق و درک جایگاه بلند و حساس همسرش, تمام سختیها و مرارتهاى زندگى را به جان مى خرید و ذره اى در اخلاق حسنه و سلوک او در روابط همسرى و مسوولیتهاى زندگى, اثر منفى نگذاشت و این مى تواند به نوبه خود دستورالعمل یک زندگى پربار و شیرین باشد. آن حضرت(س) تلاش در محیط خانه را ارج مى گذاشت و با جان و دل به آن مى پرداخت.

على(ع) در گفتگویى که با یکى از مردان بنى اسد داشت به او فرمود:

مى خواهى از وضع زندگى خود با فاطمه(ع) برایت سخن بگویم؟ او در خانه تلاش بسیار مى کرد, جدى و سخت کوش بود, حمل آب, آردکردن جو, پختن نان و کارهاى دیگر خانه, او را آزرده و خسته کرده بود. به او پیشنهاد کردم نزد پیامبر(ص) برویم و از او درخواست یک خدمتکار نماییم, تا تو از این همه کار و تلاش, قدرى بیاسایى.

فاطمه به خدمت پیامبر(ص) رسید دید جمعى از اصحاب گردش نشسته اند. از شرم برگشت و چیزى نگفت, رسول خدا(ص) که متوجه آمدن فاطمه(ع) شده بود, فرداى آن روز به خانه ما آمد و فرمود:

فاطمه جان دیروز براى چه آمده بودى؟

حیا موجب سکوت فاطمه شد. من عرض کردم مسوولیت فاطمه در کارهاى خانه زیاد و طاقت فرساست و پیشنهاد خود را با پیامبر(ص) در میان گذاشتم. پیامبر(ص) فرمود:

دخترم مى خواهى چیزى به تو آموزش دهم که از کنیز و خدمتکار بهتر باشد؟ بعد فرمود:

شب هنگام خواب 33 مرتبه خداى را با ((سبحان الله)) تسبیح کن و 33 مرتبه ((الحمدالله)) بگو و نیز 34 مرتبه ((الله اکبر)) را بر زبان بیاور, دخترم اگر این ذکر را هر شب تکرار کنى, خداوند مشکلات دنیا و آخرت را بر تو آسان مى گرداند.

فاطمه بعد از شنیدن این سخنان, سه مرتبه گفت:

((از خدا و رسول خدا خشنودم))(4)

نقل شده است بعد از خروج پیامبر اکرم(ص) از خانه فاطمه(ع) آیه 30 سوره ((اسرا)) نازل شد و حضرت(ص) که همه وجودش رحمت و عطوفت بود فضه را که زنى پرهیزگار بود, براى کمک, در اختیار حضرت زهرا(س) گذاشت.(5)

بر اساس بعضى روایات وقتى فاطمه(س) از پدرش تقاضاى خدمتکار کرد, پیامبر گریست و اندکى از مشکلات مسلمانها را براى او بیان کرد و بعد فرمود:

من دوست ندارم, ذره اى از پاداش خدمت تو در خانه کاسته شود.(6) پیامبر(ص) دخترش را به کار و فعالیت در خانه تشویق مى نمود تا شوهرش و فرزندان او, از محبت همسرى و مادرى او بیشتر برخوردار شوند و این در حالى بود که او در حد امکان به انجام مسوولیتهاى خانه همت مى گمارد.

امروز نوبت من است

فاطمه(س) گرچه داراى خدمتکارى دلسوز چون ((فضه)) شده بود ولى بر خود نمى پسندید که همه کار را بر دوش او بگذارد, لذا وظایف داخل خانه را تقسیم نمود سلمان مى گوید:

فاطمه(س) را دیدم که کنار آسیاب نشسته و مشغول آرد کردن جو, است؟

چون آسیاب خونآلود بود, فرزندش حسین از شدت گرسنگى گریه مى کرد, عرض کردم:

شما که خدمتکارى چون فضه دارید, چرا از او براى انجام این امور کمک نمى گیرید؟

فاطمه(س) فرمود:

نوبت او دیروز بود, امروز نوبت من است. عرض کردم

مى خواهم به شما کمک کنم, کار آسیاب را انجام دهم یا حسین(ع) را آرام کنم؟

فرمود: من براى بچه دارى مناسب ترم. انس کودک به مادرش بیشتر است, شما آسیاب کنید. مشغول آرد کردن جو شدم.(7)

فرجام شیرین

گزارش دیگرى که بیانگر رنجهاى فاطمه(س) در طول زندگانى کوتاه اوست, گزارشى است که جابر نقل کرده است:

پیامبر(ص) فاطمه را دید که پیراهنى بسیار خشن و کم ارزش پوشیده بود و با دست آسیاب مى کند و در همان حال فرزندنش را شیر مى دهد, پیامبر(ص) در حالى که اشک مى ریخت فرمود:

دخترم سختیهاى دنیا را تحمل کن تا به شیرینى و حلاوتهاى آخرت دست یابى.

فاطمه(س) عرض کرد:

خدا را بر نعمتهایى که داده است سپاسگزارم. به همین مناسبت این آیه شریفه خطاب به پیامبر اکرم(ص) نازل شد:

((و لسوف یعطیک ربک فترضى))(8)

((پروردگار تو آن قدر به تو عطا خواهد کرد که خشنود گردى.))

تجلى ایثار

ایثار و از خود گذشتگى, یکى از مهمترین عوامل استحکام روابط و محبت میان اعضا یک مجموعه است. نمونه هاى ایثار و گذشت در زندگى هر انسانى نشانگر بزرگى روح و علو همت اوست, از این نمونه ها در زندگى امیرالمومنین(ع) و فاطمه زهرا(س) فراوان دیده مى شود. به این نمونه زیبا توجه فرمایید:

پیامبر اکرم(ص), على(ع) و فاطمه(س) را مشاهده نمود که مشغول کار هستند. از آنها پرسید:

کدام یک خسته تر هستید؟

امیرالمومنین(ع) پاسخ داد:

فاطمه!

رسول خدا(ص) در جاى فاطمه(س) نشست و کار او را انجام داد.

از جمله نکاتى که در این گزارش کوتاه قابل توجه است, یکى همکارى على(ع) با فاطمه(س) در امور خانه و دیگرى نحوه پرسش است که پیامبر اکرم(ص) نمود و مستقیما خطاب به دختر خویش ننمود که مى خواهم به تو کمک نمایم. از طرف دیگر على(ع) با همین پاسخ کوتاه, عطوفت و مهربانى به همسرش را نشان مى دهد و این مى تواند درس بزرگى براى همه خانواده ها باشد که در روابط همسرى, از خود گذشتگى یک اصل است و باید با مسایل زندگى خود و دیگران با ظرافت و مهربانى برخورد کرد. باید به خانه امیرالمومنین(ع) و فاطمه(س) نگریست که خانه مهر و ایثار است.

روشن است آنگاه که روح تعاون در محیط محدود خانه اوج گرفت انسان, گذشت و فداکارى را پیشه خود نمود در جامعه نیز با همه گستردگیش اثر مى ذارد, بنابراین محیط زندگى شخصى, زمینه اى براى رشد مکارم اخلاقى و آماده شدن براى حضور مفید در جامعه مى باشد.

ادامه دارد.


1ـ دوم, آیه 30.

2ـ بحارالانوار, ج43, ص117, مناقب ابن شهر آشوب, ج3, ص363.

3ـ ریاحین الشریعه, ج1, ص143.

4ـ بحارالانوار, ج43, ص82.

5ـ اسرا, آیه 30.

6ـ بحارالانوار, ج43, ص85.

7ـ بحارالانوار, ج43, ص28.

8ـ الضحى, آیه 5.



نوشته شده در تاريخ ۱۳۸٩/۳/۱ توسط س.ج.ا.م